U današnjem članku pišemo o satelitskim podacima koji pokazuju da polarni ledeni pokrovi ne pucaju niti se urušavaju odjednom. Većinom se oni pomiču – polako i neumoljivo. Svakog dana, ogromne rijeke leda puze iz središta Grenlanda i Antarktika prema moru.
Ovo kretanje odlučuje koliko će leda završiti u okeanu i koliko brzo će nivo mora rasti. Iako se na prvi pogled može činiti da su ovi procesi vrlo spori, njihova kumulativna priroda može imati dugoročne posledice na globalne klimatske promene i porast nivoa mora.
Godinama su se naučnici mučili da prate to kretanje na jasan i stalan način. Zbog snježnih oluja, mjeseci tame i ogromne udaljenosti, redovna posmatranja bila su gotovo nemoguća. Međutim, sa dolaskom novih tehnologija i desetogodišnjih satelitskih snimaka, situacija se značajno promenila. Sada, istraživači mogu posmatrati tok leda preko oba kontinenta, Grenlanda i Antarktika, bez prekida, iz sedmice u sedmicu i iz godine u godinu.
Ova dugoročna perspektiva je od velike važnosti jer brzina kretanja leda nije samo tehnička mjera – ona predstavlja jedan od najjačih tragova koje naučnici imaju za razumijevanje toga kako polarni ledeni pokrovi reaguju na globalno zagrijavanje.
Studija objavljena u časopisu *Science Direct* detaljno razmatra podatke prikupljene od 2014. do 2024. godine, koji obuhvataju brzine kretanja leda na čitavim ledenim pločama Grenlanda i Antarktika. Ovi podaci dolaze s radarskih instrumenata koji omogućavaju snimanje kroz oblake i tamu, što omogućava naučnicima da prate promene čak i tokom polarnih zima, kada je vidljivost inače ograničena. Korišćenjem ovih satelitskih podataka, moguće je zabilježiti da se led uglavnom kreće sporo, brzinom od samo 90 centimetara dnevno. Ipak, na određenim mestima, brzina može doseći i do 15 centimetara dnevno, a u nekim slučajevima, poput onog na Grenlandu, led može da se pomiče čak i do 50 metara dnevno.
Jedan od najvažnijih rezultata ove studije jeste da su naučnici sada u mogućnosti da otkriju promene u kretanju leda koje su ranije prolazile nezapaženo. Na zapadnoj strani Antarktika, glečer Pine Island se izdvojio kao posebno važan. Ovaj glečer, poznat po svojoj nestabilnosti, pokazao je stalan porast brzine na mestima gde se led odvaja od tla i počinje plutati u okeanu. Tokom desetogodišnjeg praćenja, protok leda na ovom glečeru je porastao sa 34,8 stopa dnevno na 41,7 stopa dnevno.
Naučnici povezuju ovu promenu sa toplijom okeanskom vodom, istanjivanjem plutajućih ledenih polica i pomicanjem linije uzemljenja dalje u unutrašnjost. Ove promene ukazuju na to da se destabilizacija polarnih glečera u Antarktiku ubrzava, što može imati ozbiljne posledice po globalni nivo mora.
Slični procesi dešavaju se i na Grenlandu, ali sa puno većom brzinom. Na nekoliko izlaznih glečera, led se kreće prema moru prosečnom brzinom do 15 metara dnevno, dok je najbrži glečer Sermeq Kujalleq, koji ponekad dostiže brzinu i do 50 metara dnevno. Ovi podaci ne samo da pružaju detaljan uvid u dinamiku polarnih glečera, već i omogućavaju naučnicima da prate kretanje leda u preciznosti do 200-250 metara, što je zapanjujuće visoka rezolucija za satelitska snimanja. Ova visoka rezolucija omogućava istraživačima da prate kretanje leda kroz doline, grebene i druge geografske oblike, prateći kako se led pomiče u periodima kraćim od sedmice ili dužim od decenije.
Razumevanje brzine kretanja leda od presudne je važnosti kada je u pitanju prognoza porasta nivoa mora. Nivo mora raste zbog dva glavna faktora: zagrijavanja okeanske vode koja se širi i topljenja leda sa kopna.
Grenland i Antarktik sadrže ogromne količine leda koji, ako bi se otopio, mogao bi podići globalni nivo mora za desetine metara. Iako se trenutno gubitak leda čini malim, to već utiče na obalne zajednice širom sveta. Poplave, erozija obale i jači olujni udari postaju svakodnevna prijetnja za mnoge obalne regije, dok se naučnici trude da precizno izračunaju kako će se nivo mora kretati u narednim decenijama.
Za postizanje ovih naprednih mjerenja, ključna je misija Sentinel-1, koja je omogućila rad sa radarskim instrumentima koji se protežu gotovo 12 metara u dužinu. Ovi instrumenti omogućavaju kontinuirano snimanje, bez obzira na vremenske uslove, što je ranije bilo gotovo nemoguće. Nuno Miranda, menadžer misije Sentinel-1 u ESA-i, objasnio je kako je ovaj satelit revolucionirao način na koji se prati polarni led. Pre nego što je Sentinel-1 postao operativan, generisanje sličnih podataka zahtevalo je kombinovanje podataka sa više različitih senzora tokom nekoliko godina. Sada, zahvaljujući Sentinel-1, naučnici mogu da dobiju podatke o brzini kretanja leda gotovo svake godine, a u budućnosti čak i svakog meseca.
Misija Sentinel-1 nije samo promenila dinamiku praćenja polarnih ledenih pokrivača, već je i proširila primenu radarske interferometrije, što omogućava mjerenje kretanja leda na većim površinama nego ikad pre. Ovi podaci su sada dostupni kao deo Copernicus usluge za klimatske promene, koja omogućava tačno praćenje uticaja globalnog zagrijavanja na najosjetljivije regije sveta. Iako je misija već donela izuzetne rezultate, dalji napredak u ovoj oblasti očekuje se uz lansiranje novog satelita, Sentinel-1D, koji će dodatno poboljšati pokrivenost i omogućiti redovno osmatranje svakih šest dana ili manje.
Budućnost praćenja polarnih ledenih pokrivača obećava još detaljnije i češće osmatranje, što će naučnicima omogućiti da još preciznije predviđaju uticaj klimatskih promena na nivo mora i stabilnost polarnih glečera. Integracija podataka sa misijom ROSE-L koja se očekuje u budućnosti, dodatno će proširiti ove mogućnosti i omogućiti još preciznije praćenje dinamike ledenih pokrivača.
